25 listopada 2008 r.   Departament Dialogu i Partnerstwa Społecznego Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz Centrum Partnerstwa Społecznego "Dialog"  zawarły umowę dotyczącą  stworzenia koncepcji wsparcia instytucjonalnego polskich uczestników dialogu społecznego w ramach realizacji projektu systemowego
"Poprawa funkcjonowania systemu dialogu społecznego oraz wzmocnienie instytucji i uczestników dialogu społecznego".

Projekt był współfinansowany z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (Priorytet V Dobre rządzenie. Działanie 5.5. Rozwój Dialogu Społecznego ). Jest to pierwsze tego rodzaju przedsięwzięcie,  którego zadaniem było wypracowanie systemu wsparcia eksperckiego dla partnerów społecznych dialogu.
     Projekt ten miał przede wszystkim charakter badawczo-diagnostyczny. Wynikało to z faktu, że jak zgodnie przyznają wszyscy uczestnicy dialogu społecznego w Polsce, główną przyczyną jego nieefektywności  jest deficyt wiedzy eksperckiej oraz brak jasno zdefiniowanego i akceptowanego docelowego modelu instytucjonalnego polskiego systemu dialogu.  
      W związku z powyższym wśród najważniejszych działań znalazło się przeprowadzenie analizy stanu mechanizmów dialogu społecznego w Polsce, która stanie się podstawą do sformułowania rekomendacji dla ich modyfikacji. Zbadano także potrzeby szkoleniowe uczestników dialogu społecznego na poziomie zakładowym, regionalnym i ogólnokrajowym. A odpowiedzią na nie było stworzenie odpowiedniego systemu kształcenia w zakresie dialogu społecznego. Ponadto, powstały także analizy modeli wsparcia, które funkcjonują w wybranych krajach UE oraz koncepcja wsparcia eksperckiego uczestników polskiego dialogu społecznego.
      Projekt miał także część promocyjną. W jej ramach uruchomiono specjalną stale aktualizowaną, stronę internetową poświęconą dialogowi społecznemu www.dialog.gov.pl Zorganizowano cztery konferencje tematyczne z udziałem teoretyków oraz praktyków przedmiotu.

     Powyższe działania trwały do grudnia 2009 r. i były wykonywane w ścisłej współpracy z przedstawicielami partnerów społecznych z Trójstronnej Komisji oraz ze środowiskiem eksperckim. (Stanowili oni w skład Komitetu Sterującego projektem oraz Panelu Ekspertów). 

      Bezpośrednimi adresatami/beneficjentami tego przedsięwzięcia były nie tylko reprezentatywne organizacje partnerów społecznych (wg ustawy o Trójstronnej Komisji Społeczno-Gospodarczej i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego), ale także inne organizacje związkowców i pracodawców oraz administracja publiczna szczebla centralnego i terytorialnego zaangażowana w prace w zakresie dialogu społecznego. 

Założenia do wykonania przez Centrum Partnerstwa Społecznego  „Dialog” Zadania 5

Zadanie 5 projektu zatytułowane „Stworzenie koncepcji wsparcia instytucjonalnego polskich uczestników dialogu społecznego" stanowi przedsięwzięcie, którego celem jest opracowanie koncepcji eksperckiego wsparcia instytucjonalnego dla uczestników dialogu społecznego w Polsce. Istniejący obecnie brak mechanizmów wsparcia eksperckiego partnerów społecznych skutkuje niedostateczną efektywnością funkcjonowania dialogu prowadzonego w formule instytucjonalnej. Wypracowanie takiej koncepcji ma wzbogacić mechanizmy dialogu w Polsce i zwiększyć ich efektywność. Pracom koncepcyjnym od początku będą towarzyszyły studia analityczne nad systemami wsparcia uczestników dialogu społecznego w krajach UE oraz wizyty studyjne. W konsekwencji powstanie publikacja książkowa, która będzie zawierała opis koncepcji wsparcia eksperckiego uczestników dialogu w Polsce oraz opracowanie ukazujące systemy wsparcia w wybranych krajach UE.

Zakłada się, że wypracowany model instytucjonalnego wsparcia eksperckiego, będzie:

•  możliwy do zastosowania w polskich warunkach dialogu społecznego, przy wykorzystaniu doświadczeń w tym zakresie z krajów UE;

• możliwy do wprowadzenia w życie w okresie najbliższych kilku lat;

• miał ramową strukturę umożliwiającą dalszą rozbudowę i modyfikacje wraz z harmonogramem prac niezbędnych do sfinalizowania struktury docelowej;

• możliwy do realizacji na bazie kolejnych projektów systemowych i konkursowych w ramach PO KL 5.5 (przy uwzględnieniu sposobów i źródeł właściwego zabezpieczenia finansowego i organizacyjnego po skończonym okresie projektowym);

• skierowany do wszystkich trzech stron dialogu (organizacje związków zawodowych, pracodawców oraz administracja publiczna);

• miał postać konkretnej struktury organizacyjnej, instytucji służącej – w sposób równorzędny i równoprawny – trzem stronom dialogu społecznego;

• miał na celu wzmocnienie eksperckie uczestników DS, poprzez powołanie instytucji posiadającej infrastrukturę organizacyjną. W jej ramach mają funkcjonować zespoły ekspertów, tworzone będą bazy danych i bloki analiz tematycznych. Gromadzone przez nią dane mają mieć charakter obiektywny, weryfikowalny i akceptowalny dla wszystkich stron DS. Mają być one podstawą dla negocjacji, konsultacji oraz wszelkiego typu uzgodnień merytorycznych mającymi miejsce między uczestnikami dialogu społecznego w trakcie prac w ustawowych instytucjach dialogu;

• skierowany do podmiotów dialogu społecznego funkcjonujących na szczeblu centralnym (głównie członkowie Trójstronnej Komisji) przy możliwości dodatkowych rozwiązań dla wsparcia eksperckiego mechanizmów dialogu branżowego oraz regionalnego (wyodrębnienie ciał pomocniczych w ramach jednej instytucji eksperckiej).

Podzadania w ramach Zadania 5 to:

5.1  Analiza wybranych modeli wsparcia uczestników dialogu społecznego w krajach UE,

5.2  Wizyty studyjne,

5.3 Opracowanie koncepcji wsparcia instytucjonalnego polskich uczestników DS,

5.4 Opracowanie publikacji książkowej nt. wybranych modeli wsparcia uczestników DS, w krajach UE wraz z koncepcją wsparcia instytucjonalnego polskich uczestników DS,

5.5 Druk oraz dystrybucja publikacji książkowej z pozycji 5.4.

Plan działań CPS „Dialog” w zakresie:

Zadania 5.1 Analiza wybranych modeli wsparcia uczestników dialogu społecznego w krajach UE

Badania mają ściśle sprofilowany charakter, co oznacza, że koncentrują się nad wybranym wycinkiem wiedzy w dziedzinie mechanizmów wsparcia uczestników dialogu społecznego. w określonych krajach. Ich celem jest uzyskanie praktycznej i precyzyjnej wiedzy. Ma to być swoiste kompendium wiedzy w powyższym zakresie. Ma ono stanowić punkt odniesienia do wypracowywania mechanizmów wsparcia dla partnerów dialogu w Polsce.

Analizy mechanizmów wsparcia z poszczególnych krajów UE zostaną tak formułowane, aby w efekcie dawały możliwość porównywania różnych mechanizmów funkcjonujących w poszczególnych krajach. Aby osiągnąć ten cel wypracowywana jest koncepcja metodologii, która ma pozwolić na uzyskanie pożądanego efektu w postaci odpowiedniego poziomu w zakresie przejrzystości podjętych analiz. Analizy będą oparte między innymi na materiałach pomocniczych i dokumentacji, konsultacjach (powstaje baza z instytucjami dialogu, baza z literaturą przedmiotu). Koordynowana jest praca kilku autorów i ich dokumentalistów (dr Maciej Bukowski, Piotr Lewandowski, prof. M. Pliszkiewicz, dr T. Grosse, dr A. Zybała, Philip O’Connor).

Zadania 5.2  Wizyty studyjne

Organizowane są trzy wizyty studyjne. Pierwsza miała miejsce w Dublinie (3-6 grudnia 2008 roku). Kolejne planowane są do Holandii i Hiszpanii. Wizyty składają się ze spotkań w instytucjach i organizacjach związanych z dialogiem społecznym (instytucje publiczne, związki zawodowe, organizacje pracodawców, partnerstwa lokalne, czy regionalne). Spotkania mają umożliwić zdobycie wiedzy na temat sposobu, w jaki prowadzony jest dialogu społeczny w poszczególnych krajach oraz, jak funkcjonują tam  mechanizmy wsparcia eksperckiego uczestników DS. Zdobyta wiedza ma być jednym z elementów prac nad konstruowaniem polskiego systemu wsparcia eksperckiego. Spotkania i  bezpośrednie kontakty pozwalają na zdobycie specyficznej wiedzy silnie zakorzenionej w doświadczeniach poszczególnych partnerów dialogu. Tym samym są znakomitą podstawą do budowania pełniejszego obrazu funkcjonowania mechanizmów dialogu w poszczególnych krajach oraz przede wszystkim rozwiązań w zakresie instytucjonalnego wsparcia eksperckiego. Potwierdzają to doświadczenia z wyjazdu do Irlandii.

Wizyty są przygotowywane pod względem organizacyjnym, a także merytorycznym. Przed wyjazdami przedkładany jest plan podróży wraz z wszelkimi formalnościami (samolot, hotel itp.) i plan zajęć merytorycznych. Udostępniane są również opracowania umożliwiające przygotowanie się merytoryczne do uczestnictwa w spotkaniach.  Materiały obejmują opis podstawowych form dialogu funkcjonujących w odwiedzanych krajach wraz z ramowymi mechanizmami instytucjonalnego wsparcia eksperckiego.

Zadania 5.3: Opracowanie koncepcji wsparcia instytucjonalnego polskich uczestników DS  

Wypracowana koncepcja eksperckiego wsparcia instytucjonalnego partnerów DS w Polsce ma posiadać wszelkie walory, które pozwalają na jej  zastosowanie w praktyce (realizm i pragmatyzm). W trakcie konstruowania koncepcji  uwzględnienie zostaną wszelkie czynniki, które wspólnie tworzą ramy funkcjonowania dialogu w Polsce (czynniki finansowe, kulturowe itp.).

Zrealizowanie tego zadania wymaga zdefiniowania kluczowych pól dialogu, w ramach których powinno mieć miejsce wsparcie partnerów. Jak wiadomo dialog można toczyć wokół bardzo wielu zagadnień i w oparciu o różne modele ramowe. Prace analityczne wskażą na to, w jakim modelu dialogu ma nastąpić wsparcie eksperckie partnerów i na jakim polu tematycznym.  Wsparcie powinno być bowiem odpowiednio konstruowane do określonego modelu dialogu. Innymi słowy, jeśli partnerzy dialogu mają być wspierani w sposób systemowy, to bardzo dokładnie powinny zostać określone przedmiotowe ramy dialogu. Problem w tym, że obecne ustawowe mechanizmy dialogu  w Polsce dość precyzyjnie określają uczestników dialogu, ale - poza paroma punktami - pozostawiają szerokie pole do tworzenia przedmiotowego zakresu dialogu.

Prace badawcze określą także szczeble dialogu, na których wspieranie partnerów będzie miało  największe znaczenie dla rozwoju partnerstwa w Polsce . Określi również formy wsparcia merytorycznego (dostęp do wiedzy i analiz, instytucje eksperckie, zaplecze eksperckie w organizacjach partnerów społecznych itp.).

Prace wskażą także na to, czy wsparcie partnerów dialogu ma nastąpić bardziej w realiach klasycznego dialogu w stosunkach pracy czy w szerszej formule dialogu neokorporatystycznego, czyli dialogu wokół uczestnictwa partnerów społecznych w procesie tworzenia poszczególnych polityk publicznych (na przykład, jak w przypadku uczestnictwa partnerów w kształtowaniu polityki emerytalnej).

Docelowy model wsparcia ma być akceptowalny dla wszystkich trzech stron dialogu społecznego. Ma on również uzupełniać strukturę obecnie funkcjonujących instytucji DS, a także  powiązać wewnętrzne struktury eksperckie w poszczególnych organizacjach partnerów społecznych oraz w administracji publicznej. Dlatego planowane jest sformułowanie i przeprowadzenie krótkiego badania  ankietowego wśród nich. Dzięki uwzględnieniu jego wyników ostatecznie proponowany model wsparcia będzie miał większą cechę realności i pragmatyzmu.

Praktyczna koncepcja wsparcia uczestników DS powinna urzeczywistnić się w postaci placówki eksperckiej – odpowiadającej na oczekiwania partnerów społecznych. Oznacza to konieczność precyzyjnego zdefiniowania charakteru i profilu tej placówki, zwłaszcza w zakresie mechanizmów pracy eksperckiej z udziałem partnerów DS.

 Etapy realizacji działań:

1. Zdefiniowanie obecnych ram prawnych dialogu i praktyki dialogu w zakresie przedmiotowym i podmiotowym;

2. Odczytanie wyzwań dialogu w zakresie kreowania niezbędnych zasobów wiedzy eksperckiej, które są konieczne dla partnerów dialogu, aby mogli efektywnie funkcjonować w instytucjach partnerstwa społecznego;

3. Analizy systemów wsparcia eksperckiego, stosowane w innych krajach członkowskich UE;

4. Określenie priorytetowego pola przedmiotowego dialogu, gdzie wsparcie eksperckie ma szczególnie istotne znaczenie;

5. Konsultacje z partnerami społecznymi w celu poznania ich preferencji w zakresie sposobu funkcjonowania systemu wsparcia eksperckiego. Określenie kształtu relacji możliwych między ekspertami wewnętrznymi partnerów a ekspertami z docelowej instytucji wsparcia;

6. Ocena aktualnego potencjału i systemów eksperckich w organizacjach partnerów społecznych;

7. Sformułowanie rekomendacji do przeprowadzenia procesu etapowych zmian, które umożliwiałyby doprowadzenie do formuły docelowego systemu wsparcia eksperckiego;

8. Koncepcja budowy systemu powstawania prac eksperckich na potrzeby wszystkich uczestników dialogu;

9. Profilowanie systemu eksperckiego. Utworzenie modelu relacji miedzy instytucjami, które są istotne dla funkcjonowania systemu wsparcia eksperckiego. Chodzi tu o instytucje, które generują dane statystyczne i ilościowe (np. GUS) a planowaną instytucją ekspercką, które ma poddawać te dane analizom w gronie partnerów DS. Dane ilościowe dotyczą parametrów z tych polityk publicznych, które są najistotniejsze dla partnerów dialogu.

9. Budowanie modelu procedur wokół procesu dochodzenia do wspólnego rozumienia zasadniczych zjawisk ekonomicznych i społecznych (system budowania kompromisów wokół wybranych szczegółowych polityk publicznych – głównie polityka rynku pracy, prawo pracy, polityka społeczna);

10. Koncepcja profilu centrum eksperckiego.

Zadania 5.3 i 5.4: Opracowanie publikacji książkowej nt. wybranych modeli wsparcia uczestników DS w krajach UE, wraz z koncepcją wsparcia instytucjonalnego polskich uczestników dialogu społecznego oraz druk i dystrybucja tej publikacji.

Publikacja (500 egz.) ma w sposób klarowny zaprezentować wyniki naszych badań i propozycje funkcjonowania systemu wsparcia eksperckiego partnerów dialogu społecznego w Polsce.

Działania w powyższym zakresie to:

-   przygotowanie merytoryczne analiz,

- opracowanie redakcyjne do druku - nadanie im jednolitej formy metodologicznej (układ informacji),

-   przygotowanie projektu strony graficznej oraz sposobów dystrybucji,

-   druk.

Przeczytaj:  Sprawozdanie merytoryczne z realizacji Zadania 5

Zbudowanie efektywnego systemu dialogu społecznego stanowi duże wyzwanie wymagające wspólnego wysiłku i zaangażowania wszystkich jego uczestników. Z pewnością będzie to proces  rozłożony na najbliższe lata. Opisywany projekt był pierwszym projektem systemowym dotyczącym wzmocnienia struktur dialogu społecznego w Polsce, którego realizacja jest przewidziana na okres październik 2008 r. – grudzień 2009 r.  Jego kontynuację będą stanowiły kolejne projekty wdrażane do końca obecnego okresu programowania, tj. do roku 2013.