Na szczeblu Unii Europejskiej mechanizmy dialogu społecznego rozwijane są przynajmniej od lat 80. Mają one głównie charakter autonomicznego dialogu dwustronnego, czyli dialogu między przedstawicielami pracodawców i pracobiorców.

W mechanizmach tego dialogu uczestniczą organizacje spełniające warunki określone przez Komisję Europejską w zakresie m.in. posiadania struktur na poziomie Wspólnoty Europejskiej. Muszą składać się z organizacji, które na poziomie krajów członkowskich są uznawane za reprezentatywne. Muszą także posiadać potencjał organizacyjny umożliwiający efektywny udział w procesie konsultacji. Aktualnie około 30-stu organizacji spełnia kryteria.

Rola dialogu na poziomie unijnym wzrastała wraz z rozwijaniem się europejskiej polityki społecznej i polityki zatrudniania. Uznano bowiem, że porozumienia europejskich partnerów mogą być dobrym sposobem wdrażania europejskich dyrektyw społecznych. W sytuacji gdy partnerzy osiągają porozumienie Komisja Europejska przesyła jego tekst do Rady UE i Parlamentu Europejskiego. Zgodnie z obowiązującą zasadą, porozumienie jest akceptowane jako prawo lub odrzucone. Takie porozumienie partnerów nazywane jest umową ramową.

Partnerzy europejscy wynegocjowali do tej pory 3 układy ramowe, które zostały przekształcone w dyrektywy Rady UE. Jest to umowa o urlopach rodzicielskich, umowa o pracy w niepełnym wymiarze czasu oraz umowa o pracy na czas określony.

Partnerzy wypracowują także porozumienia, np. w sprawie telepracy oraz w sprawie stresu w miejscu pracy, a także wypracowali trzy dokumenty określające tzw. ramy wspólnych działań: w zakresie kształcenia ustawicznego, w zakresie realizacji polityki zatrudnienia oraz w zakresie problematyki równości płci. Partnerzy uzgodnili także program wsparcia dialogu w nowych państwach członkowskich UE. Ponadto w styczniu 2006 r. zaakceptowali Nowy Program Działań na lata 2006–2008. Wspólnie poparli zrewidowaną Strategię Lizbońską. Partnerzy chcą skoncentrować działania na zagadnieniach, które uznają za zasadnicze wyzwania przed jakimi stoi UE (polityka makroekonomiczna, polityka rynku pracy, problematyka zmian demograficznych, integracja młodzieży, mobilność, migracje, kształcenie ustawiczne, konkurencyjność, innowacyjność, integracja grup dyskryminowanych na rynku pracy, równowaga między elastycznością a bezpieczeństwem (flexicurity), praca w szarej strefie).

czytaj również, Jubileusz europejskiego dialogu społecznego, Pismo Dialogu Społecznego 1/2006