Ważną formą dialogu społecznego na szczeblu Unii Europejskiej są europejskie rady zakładowe. Zostały one powołane w oparciu o dyrektywę nr 94/45 z dnia 22 września 1994 r. Obliguje ona wszystkie ponadnarodowe koncerny do stworzenia systemu zapewniającego zatrudnionym dostęp do istotnych dla nich informacji. Najczęściej przyjmuje to formę rad zakładowych powoływanych na szczeblu koncernu. Rada ma prawo do uzyskania informacji oraz konsultacji w sprawach dotyczących sytuacji w dziedzinie zatrudnienia, zmian organizacyjnych w firmie, wprowadzenia nowych metod pracy lub nowych procesów produkcyjnych, zmiany lokalizacji przedsiębiorstwa, przeniesienia produkcji itp. Rady mają także prawo do uzyskania informacji w sytuacji łączenia i podziału firm koncernu, w sytuacji ograniczenia rozmiarów firmy, zaprzestania jej działalności, zwolnień grupowych. W Polsce dyrektywa została wdrożona dzięki uchwaleniu przez Parlament ustawy z dnia 5 kwietnia 2002 r. o europejskich radach zakładowych (Dz. U. Nr 62, poz. 556).

    Dopuszczenie rad pracowniczych w struktury zarządzania firmami jest próbą wprowadzenia elementów społecznej kontroli do procesu postępującej globalizacji, czyli w tym wypadku do procesu umiędzynaradawiania lokalnych gospodarek i ich firm. Korporacje i firmy od wielu lat ulegały coraz dalej posuniętemu umiędzynarodowieniu w zasięgu ich działania. Zwiększeniu ulegała także mobilność biznesu oznaczająca wzrastającą łatwość w przenoszeniu produkcji do innych krajów. W tej sytuacji pracownicy chcąc zyskać status partnerów dla powiększających się firm musieli sami zglobalizować swoje działania i stworzyć adekwatne struktury.

    Pomysł ten zyskał zainteresowanie Komisji Europejskiej, która już od wielu lat go znała. Istniały jednak trudności we wprowadzeniu go w życie na skutek różnych oporów (np. ze strony Wielkiej Brytanii). Dogodny moment do wprowadzenia odpowiedniej dyrektywy nadszedł po podpisaniu Protokołu Socjalnego z Maastricht. Rada Unii Europejskiej przyjęła ją 22 września 1994 r. (94/45). Państwa członkowskie miały jeszcze 2 lata na przeniesienie dyrektywy do swojego prawodawstwa.

    Nim dyrektywa została wdrożona w krajach członkowskich w 1996 roku, już wcześniej pewne inicjatywy pracownicze w zakresie ustanowienia reprezentacji pracowniczej na poziomie europejskim. We Francji pod koniec lat 80-tych w niektórych przedsiębiorstwach pracownicy zakładali przedstawicielstwa, np. w Thomson Consumer Electronics w 1985 r. W grupie Danone związkowcy powołali przedstawicielstwo w 1980 r. pod nazwą światowa rada pracowników. Zarząd firmy podpisał porozumienie w sprawie jej formalnego funkcjonowania po 8 latach. Inaczej ułożyło się w firmie Pechiney, gdzie zarząd sam zorganizował w 1990 r. Europejską Komisję Informacyjną.

    Z kolei w Niemczech, Volkswagenie powstała rada pracownicza w 1990 r. Pracodawca zaakceptował ją, zasilał finansowo, lecz przez dłuższy czas unikał oficjalnego porozumienia w sprawie jej funkcjonowania. Gdy dyrektywa została przyjęta przez Radę UE, w wielu korporacjach europejskich bardzo szybko pojawiło się dużo inicjatyw zmierzających do wprowadzenia rad.

    W pewnym sensie dyrektywa została pomyślana jako instrument nacisku na ponadnarodowych pracodawców, aby w większym stopniu liczyli się z pracowniczym punktem widzenia. Zdaniem Sławomira Adamczyka z NSZZ Solidarność, nadzieje związkowców i obawy pracodawców spotkały się gdzieś pośrodku. Dotychczas istniejące rady nie sparaliżowały procesu zarządzania korporacjami jak prognozowali niektórzy krytycy, ale nie zwiększyły w zbyt dużym stopniu poczucia bezpieczeństwa pracowników. Zdaniem związkowców, rzadko konsultowano z radami sprawy planowanych fuzji i przejęć w obrębie koncernów ponadnarodowych, a właśnie tego typu decyzje miały największy wpływ na sprawy pracownicze, a zwłaszcza kwestię utrzymania zatrudnienia. Niektóre koncerny starały się jednak sprostać oczekiwaniom. W Elektroluxie rada odgrywała kluczową rolę w programie restrukturyzacyjnym firmy, który zaczął być wdrażany w 1997 r.

(źródło: m.in. Sławomir Adamczyk, Europejskie Rady Zakładowe jako nowy instrument dialogu społecznego)

Więcej o europejskich radach zakładowych w UE (angielski):
http://www.eurofound.eu.int/areas/participationatwork/ewc.htm